Unit:4 Health Organization

Health Organization (સ્વાસ્થ્ય સંસ્થા)

Syllabus Topic;

(1)Organization of Health Services

(2)Health Care Delivery System

(3)Referral System

(4)Health Agencies

(5)Non-Governmental Organizations

(1) Organization of Health Services

ભારતમાં સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ ત્રણ સ્તર (Three Tier System) મુજબ ગોઠવવામાં આવી છે, જેથી દરેક વ્યક્તિ સુધી આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચે.

Three Tier Health System (ત્રણ સ્તરીય આરોગ્ય વ્યવસ્થા)

1. Primary Level (પ્રાથમિક સ્તર) → Sub Centre (SC), PHC

2. Secondary Level (દ્વિતીય સ્તર) → CHC, District Hospital

3. Tertiary Level (તૃતીય સ્તર) → Medical College & Super Specialty Hospital

આ વ્યવસ્થા WHO ના “Primary Health Care” સિદ્ધાંત પર આધારિત છે.

ભારતમાં IPHS (Indian Public Health Standards) મુજબ આ તમામ સેન્ટરો માટે નિયમો બનાવવામાં આવ્યા છે

Organization of Sub Centre (SC)

(સબ સેન્ટરનું આયોજન)

Definition (પરિભાષા)

"Sub Centre આરોગ્ય વ્યવસ્થાનો સૌથી નીચો અને community સાથેનો પ્રથમ સંપર્ક બિંદુ છે."

Population Coverage (વસ્તી આવરણ)

Plain area → 5000

Tribal/hilly → 3000

Staff Pattern (સ્ટાફ વ્યવસ્થા)

• 1 ANM (Female Health Worker)

• 1 Male Health Worker

• ASHA Worker

Functions (કાર્યો)

• Sub Centre મુખ્યત્વે Preventive + Promotive + Basic Curative care આપે છે

મુખ્ય સેવાઓ:

• માતા અને બાળક આરોગ્ય (MCH)

• રસીકરણ (Immunization)

• કુટુંબ નિયોજન (Family Planning)

• નાના રોગોની સારવાર

• સ્વચ્છતા અને પોષણ શિક્ષણ

• રોગોની દેખરેખ (Disease surveillance)

Types of Sub Centre

Type A → Delivery facility નથી

Type B → Delivery facility ઉપલબ્ધ

Organization of Primary Health Centre (PHC)

(પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્રનું આયોજન)

Definition

"PHC એ પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ આપતું મુખ્ય કેન્દ્ર છે અને Sub Centre માટે referral unit છે."

Population Coverage

Plain → 30,000

Tribal → 20,000

Staff Pattern

• Medical Officer

• Staff Nurse

• Pharmacist

• Lab Technician

• Health Assistant

Functions (કાર્યો)

• PHC ખાતે Curative + Preventive + Promotive + Rehabilitative services મળે છે

મુખ્ય સેવાઓ:

• OPD સારવાર

• Delivery services

• Emergency care

• Laboratory services

• National Health Programme અમલ

• Referral to CHC

• Beds

• 4–6 beds ઉપલબ્ધ

•Organization of Community Health Centre (CHC)

(સમુદાય આરોગ્ય કેન્દ્રનું આયોજન)

Definition

"CHC એ Secondary level hospital છે અને PHC માટે referral centre છે."

Population Coverage

Plain → 1,20,000

Tribal → 80,000

Staff Pattern

• Physician

• Surgeon

• Gynecologist

• Pediatrician

• Nurses & paramedical staff

  
  

Facilities

• 30 beds

• Operation theatre

• Laboratory

• X-ray

Functions

• Specialist services

• Emergency obstetric care

• Surgery

• Referral services

Important Concept

CHC → 4 PHC માટે Referral Unit

• Organization of District Hospital

(જિલ્લા હોસ્પિટલનું આયોજન)

Definition

"District Hospital એ Secondary level referral hospital છે જે આખા જિલ્લામાં આરોગ્ય સેવાઓ આપે છે."

Functions

• તમામ Specialist services

• Emergency & ICU services

• Diagnostic services

• Referral from CHC/PHC

Objectives (IPHS મુજબ)

• ગુણવત્તાયુક્ત આરોગ્ય સેવા આપવી

• Referral system મજબૂત બનાવવો

• લોકોની જરૂરિયાત મુજબ સેવા આપવી

• Services

• Medicine, Surgery, Pediatrics, OBG

• Blood bank

• Emergency services.

(2)Health Care Delivery System

આરોગ્ય સેવાઓનું વિતરણ તંત્ર

આરોગ્ય સેવાઓનું વિતરણ તંત્ર – વિવિધ સ્તરો પર આયોજન

ભારતમાં આરોગ્ય સેવાઓનું વિતરણ એક સુવ્યવસ્થિત અને ગોઠવાયેલ તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ તંત્રનો મુખ્ય હેતુ દરેક વ્યક્તિને સુલભ, સસ્તી, ગુણવત્તાસભર અને સતત આરોગ્ય સેવા ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

આ પદ્ધતિ WHO અને INC guideline મુજબ રચાયેલ છે, જેમાં આરોગ્ય સેવાઓને અલગ-અલગ સ્તરોમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે જેથી દરેક સ્તરે યોગ્ય પ્રકારની સેવા મળી રહે.

આ સમગ્ર તંત્રમાં આરોગ્ય સેવાઓને પ્રાથમિક, દ્વિતીય અને તૃતીય સ્તરમાં વહેંચવામાં આવે છે. દરેક સ્તરનું પોતાનું મહત્વ, કાર્યક્ષેત્ર અને સેવાઓની વ્યાપકતા હોય છે.

1. પ્રાથમિક સ્તર (Primary Level of Health Care)

પ્રાથમિક સ્તર આરોગ્ય સેવાઓનો મૂળ આધાર છે. આ સ્તર પર લોકો આરોગ્ય સેવા માટે પ્રથમ સંપર્ક કરે છે. અહીં આરોગ્ય સેવાઓનો મુખ્ય ફોકસ રોગોની રોકથામ, પ્રાથમિક સારવાર અને આરોગ્ય પ્રોત્સાહન પર હોય છે.

આ સ્તર પર આરોગ્ય સેવાઓ વધુ લોકો સુધી પહોંચે તે માટે ગામડાં અને નગરના નજીકમાં કેન્દ્રો સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આ તબક્કે આરોગ્ય સેવાઓ સરળ, ખર્ચમાં ઓછી અને લોકો માટે સહેલાઈથી ઉપલબ્ધ હોય છે.

મુખ્ય લક્ષણો:

• આરોગ્ય સેવાઓનો પ્રથમ સંપર્ક બિંદુ

• પ્રાથમિક અને મૂળભૂત સારવાર

• રોગની વહેલી ઓળખ અને નિયંત્રણ

• આરોગ્ય જાગૃતિ અને શિક્ષણ

• માતા અને બાળક આરોગ્ય પર વિશેષ ધ્યાન

• પરિવાર નિયોજન સેવાઓ

  
  

કાર્યક્ષેત્ર:

• સામાન્ય રોગોની ઓળખ અને સારવાર

• રસીકરણ કાર્યક્રમોનું આયોજન

• પોષણ અને સ્વચ્છતા અંગે માર્ગદર્શન

• રોગપ્રતિકારક પ્રવૃત્તિઓ

આ સ્તર આરોગ્ય તંત્રનો આધારસ્તંભ છે અને સમગ્ર આરોગ્ય વ્યવસ્થાની સફળતા માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

2. દ્વિતીય સ્તર (Secondary Level of Health Care)

દ્વિતીય સ્તર પર આરોગ્ય સેવાઓ વધુ સુવિધાસભર અને વિશિષ્ટ હોય છે. અહીં એવા દર્દીઓની સારવાર કરવામાં આવે છે જેમને પ્રાથમિક સ્તર પર સંપૂર્ણ સારવાર મળી શકતી નથી.

આ સ્તર પર આરોગ્ય સેવાઓ વધુ સજ્જ હોય છે અને તેમાં વિવિધ નિષ્ણાતો દ્વારા સારવાર આપવામાં આવે છે.

અહીં દર્દીઓ માટે વધુ તપાસ અને સારવારની સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય છે.

મુખ્ય લક્ષણો:

• વિશિષ્ટ અને નિષ્ણાત સારવાર

• વધુ સુવિધાઓ અને સાધનો

• ઇમરજન્સી અને આકસ્મિક સેવા

• પ્રાથમિક સ્તરથી રિફર થયેલા દર્દીઓની સારવાર

કાર્યક્ષેત્ર:

• નિષ્ણાત ડોક્ટર દ્વારા નિદાન

• વિવિધ લેબોરેટરી પરીક્ષણો

• સર્જરી અને અન્ય વિશેષ સારવાર

• ગંભીર રોગોની સારવાર

આ સ્તર આરોગ્ય સેવાઓને વધુ અસરકારક બનાવે છે અને પ્રાથમિક સ્તર અને તૃતીય સ્તર વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.

3. તૃતીય સ્તર (Tertiary Level of Health Care)

તૃતીય સ્તર આરોગ્ય સેવાઓનું સર્વોચ્ચ સ્તર છે. અહીં અદ્યતન ટેકનોલોજી અને ઉચ્ચ કક્ષાની વિશેષ સારવાર ઉપલબ્ધ હોય છે. આ સ્તર પર ગંભીર અને જટિલ રોગોની સારવાર કરવામાં આવે છે.

આ સ્તર પર આરોગ્ય સેવાઓ ખૂબ જ વિશિષ્ટ હોય છે અને તેમાં વિવિધ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો સાથે મળીને સારવાર આપવામાં આવે છે.

મુખ્ય લક્ષણો:

અદ્યતન અને વિશેષ સારવાર

ઉચ્ચ ટેકનોલોજી અને સાધનો

વિશેષ નિષ્ણાતોની ટીમ

ગંભીર અને જટિલ કેસોની સારવાર

કાર્યક્ષેત્ર:

અદ્યતન નિદાન પદ્ધતિઓ

વિશેષ સર્જરી

લાંબા ગાળાની સારવાર

સંશોધન અને શિક્ષણ પ્રવૃત્તિઓ

આ સ્તર આરોગ્ય તંત્રમાં ઉચ્ચ કક્ષાની સેવા પૂરી પાડે છે અને સમગ્ર આરોગ્ય વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવે છે.

સ્તરો વચ્ચેનો સંબંધ (Interrelationship of Levels)

આ ત્રણેય સ્તર એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે અને સંકલિત રીતે કાર્ય કરે છે. દરેક સ્તરનું કાર્ય અલગ હોવા છતાં, તમામ સ્તરોનું મુખ્ય લક્ષ્ય દર્દીને યોગ્ય અને સમયસર સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવાનું છે. આ સંકલન આરોગ્ય સેવાઓને વધુ અસરકારક અને સુવ્યવસ્થિત બનાવે છે.

(3)Referral System

રિફરલ સિસ્ટમ

આરોગ્ય સેવાઓમાં રિફરલ સિસ્ટમ

રિફરલ સિસ્ટમ આરોગ્ય સેવાઓનું એક મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા દર્દીને એક સ્તર પરથી બીજા ઊંચા સ્તર પર મોકલવામાં આવે છે જેથી તેને વધુ યોગ્ય અને વિશેષ સારવાર મળી શકે.

આ સિસ્ટમ આરોગ્ય સેવાઓને સુવ્યવસ્થિત બનાવે છે અને દરેક સ્તર પર ઉપલબ્ધ સુવિધાઓનો યોગ્ય ઉપયોગ થાય તે સુનિશ્ચિત કરે છે.

રિફરલ સિસ્ટમના હેતુઓ:

યોગ્ય સમયે યોગ્ય સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવી

આરોગ્ય સેવાઓનો અસરકારક ઉપયોગ

ગંભીર સ્થિતિમાં સમયસર સારવાર

આરોગ્ય તંત્રમાં સંકલન જાળવવું

રિફરલના પ્રકાર (Types of Referral)

1. Forward Referral

દર્દીને નીચા સ્તરથી ઊંચા સ્તર પર વધુ સારવાર માટે મોકલવામાં આવે છે. આ પ્રકારમાં દર્દીને વધુ સુવિધા અને નિષ્ણાત સારવાર મળે છે.

2. Back Referral

દર્દીને સારવાર પૂર્ણ થયા પછી પાછા નીચા સ્તર પર મોકલવામાં આવે છે જેથી આગળની દેખરેખ અને અનુસરણ થઈ શકે.

રિફરલ સિસ્ટમની પ્રક્રિયા (Process of Referral)

રિફરલ પ્રક્રિયા એક સુવ્યવસ્થિત પદ્ધતિ છે જેમાં નીચેના તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે:

દર્દીની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન

રિફરલની જરૂરિયાત નક્કી કરવી

રિફરલ દસ્તાવેજ તૈયાર કરવો

દર્દીને યોગ્ય માર્ગદર્શન આપવું

રિફરલ કેન્દ્ર સાથે સંકલન જાળવવું

આ પ્રક્રિયા દ્વારા દર્દીને યોગ્ય સ્થળે અને યોગ્ય સમયે સારવાર મળે છે.

રિફરલ માટેના કારણો (Indications of Referral)

ગંભીર અથવા જટિલ રોગની સ્થિતિ

જરૂરી સાધનો અથવા સુવિધાની અછત

વિશેષ નિષ્ણાત સારવારની જરૂર

વધુ તપાસની જરૂરિયાત

રિફરલ સિસ્ટમનું મહત્વ (Importance of Referral System)

રિફરલ સિસ્ટમ આરોગ્ય સેવાઓને સુવ્યવસ્થિત અને અસરકારક બનાવે છે. તે દર્દીને યોગ્ય સ્તરે સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ કરે છે અને આરોગ્ય તંત્રમાં સંકલન જાળવે છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા આરોગ્ય સેવાઓમાં ગુણવત્તા વધે છે અને સમયસર સારવાર શક્ય બને છે.

ANMની ભૂમિકા (Role of ANM in Referral System)

• દર્દીની સ્થિતિનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરવું

• સમયસર રિફરલ કરવું

• જરૂરી દસ્તાવેજ તૈયાર કરવો

• દર્દી અને પરિવારને માર્ગદર્શન આપવું

• અનુસરણ અને દેખરેખ રાખવી

(4)Health Agencies

(A)International Health Agencies

World Health Organization (WHO)

Full Form: World Health Organization

પરિચય:

WHO યુનાઇટેડ નેશન્સની વિશેષ આરોગ્ય એજન્સી છે, જે વિશ્વના તમામ લોકોના આરોગ્ય સ્તરને સુધારવા માટે કાર્ય કરે છે. “Health for All” અને “Universal Health Coverage” તેના મુખ્ય સિદ્ધાંતો છે.

સ્થાપના: 7 એપ્રિલ 1948

મુખ્ય મથક: જિનીવા, સ્વિટ્ઝરલેન્ડ

ઉદ્દેશ્યો:

સર્વ માટે આરોગ્ય ઉપલબ્ધ કરાવવું

ચેપજન્ય અને અચેપજન્ય રોગોનું નિયંત્રણ

આરોગ્ય સમાનતા જાળવવી

વિસ્તૃત કાર્યો:

International Health Regulations (IHR) અમલ

વૈશ્વિક રસીકરણ કાર્યક્રમો (EPI, UIPમાં માર્ગદર્શન)

TB, HIV, Malaria જેવા રોગો માટે પ્રોગ્રામ

આરોગ્ય આંકડા અને સંશોધન પ્રકાશિત કરવું

આરોગ્ય કર્મચારીઓ માટે તાલીમ

ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ (pandemic control)

નર્સિંગ/ANMમાં મહત્વ:

ANM પ્રેક્ટિસ WHO guideline પર આધારિત

MCH, immunization, sanitationમાં માર્ગદર્શન

UNICEF

Full Form: United Nations International Children’s Emergency Fund

પરિચય:

UNICEF બાળકો અને માતાઓના આરોગ્ય, પોષણ, શિક્ષણ અને સુરક્ષા માટે કાર્ય કરતી વિશ્વપ્રસિદ્ધ સંસ્થા છે.

સ્થાપના: 1946

મુખ્ય મથક: ન્યુયોર્ક

ઉદ્દેશ્યો:

બાળ મૃત્યુદર ઘટાડવો

કુપોષણ દૂર કરવું

બાળકોને મૂળભૂત અધિકારો આપવું

વિસ્તૃત કાર્યો:

Universal Immunization Programme (UIP)માં સહાય

Vitamin A supplementation, ORS પ્રોગ્રામ

ICDS અને Anganwadi સેવાઓમાં સહયોગ

Safe drinking water projects

બાળ શિક્ષણ અને girl child protection

નર્સિંગમાં મહત્વ:

ANM દ્વારા growth monitoring, immunization

બાળ આરોગ્ય અને પોષણમાં મુખ્ય ભૂમિકા

UNFPA

Full Form: United Nations Population Fund

પરિચય:

UNFPA જનસંખ્યા નિયંત્રણ અને પ્રજનન આરોગ્ય માટે કાર્ય કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા છે.

સ્થાપના: 1969

ઉદ્દેશ્યો:

સલામત માતૃત્વ

અનિચ્છનીય ગર્ભ ઘટાડવો

વિસ્તૃત કાર્યો:

Family planning methods ઉપલબ્ધ કરાવવી

ANC, PNC સેવાઓ સુધારવી

Adolescent health education

Gender equality પ્રોત્સાહન

નર્સિંગમાં મહત્વ:

ANM દ્વારા FP counselling

safe delivery practices

UNDP

Full Form: United Nations Development Programme

પરિચય:

UNDP વૈશ્વિક વિકાસ અને ગરીબી ઘટાડવા માટે કાર્ય કરે છે.

સ્થાપના: 1965

વિસ્તૃત કાર્યો:

Sustainable Development Goals (SDGs) અમલ

આરોગ્ય, શિક્ષણ અને રોજગાર પ્રોગ્રામ

Disaster management support

World Bank

Full Form: World Bank

પરિચય:

વર્લ્ડ બેંક વિકાસશીલ દેશોને આર્થિક સહાય પૂરી પાડે છે.

સ્થાપના: 1944

વિસ્તૃત કાર્યો:

આરોગ્ય પ્રોજેક્ટ માટે લોન

National Health Missionમાં સહાય

Infrastructure development (PHC, CHC)

Food and Agriculture Organization

Full Form: Food and Agriculture Organization

પરિચય:

FAO ખાદ્ય સુરક્ષા અને પોષણ સુધારવા માટે કાર્ય કરે છે.

સ્થાપના: 1945

વિસ્તૃત કાર્યો:

Hunger reduction

Nutrition programs

Food safety guidelines

DANIDA

Full Form: Danish International Development Agency

પરિચય:

DANIDA ડેનમાર્ક સરકારની વિકાસ સહાય એજન્સી છે.

સ્થાપના: 1962

વિસ્તૃત કાર્યો:

Health sector funding

Maternal and child health programs

European Commission

Full Form: European Commission

પરિચય:

યુરોપિયન કમિશન યુરોપિયન યુનિયનનું કાર્યકારી અંગ છે.

સ્થાપના: 1958

વિસ્તૃત કાર્યો:

Global health projects

Research funding

International Committee of the Red Cross

Full Form: International Committee of the Red Cross

પરિચય:

ICRC માનવતાવાદી સેવા માટે કાર્ય કરે છે.

સ્થાપના: 1863

વિસ્તૃત કાર્યો:

Emergency medical aid

Blood services

Disaster relief

USAID

Full Form: United States Agency for International Development

પરિચય:

USAID વિકાસ અને આરોગ્ય માટે સહાય પૂરી પાડે છે.

સ્થાપના: 1961

વિસ્તૃત કાર્યો:

HIV/AIDS control programs

Maternal health improvement

UNESCO

Full Form: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

પરિચય:

UNESCO શિક્ષણ અને સંશોધન માટે કાર્ય કરે છે.

સ્થાપના: 1945

વિસ્તૃત કાર્યો:

Health education

Training programs

Colombo Plan

Full Form: Colombo Plan for Cooperative Economic and Social Development

પરિચય:

કોલંબો પ્લાન એશિયન દેશોના વિકાસ માટે સહયોગ યોજના છે.

સ્થાપના: 1950

વિસ્તૃત કાર્યો:

Training and development

Health and education support

International Labour Organization

Full Form: International Labour Organization

પરિચય:

ILO કામદારોના આરોગ્ય અને સુરક્ષા માટે કાર્ય કરે છે.

સ્થાપના: 1919

વિસ્તૃત કાર્યો:

Occupational safety

Worker health programs

CARE

Full Form: Cooperative for Assistance and Relief Everywhere

પરિચય:

CARE ગેરસરકારી સંસ્થા છે, જે ગરીબી અને આપત્તિમાં મદદ કરે છે.

સ્થાપના: 1945

વિસ્તૃત કાર્યો:

Disaster relief

Nutrition programs

B National Agencies (India)

Indian Red Cross Society

Full Form: Indian Red Cross Society

સ્થાપના: 1920

વિસ્તૃત કાર્યો:

Blood bank services

Disaster relief

First aid training

Indian Council for Child Welfare

Full Form: Indian Council for Child Welfare

સ્થાપના: 1952

વિસ્તૃત કાર્યો:

Child development programs

Nutrition services

Family Planning Association of India

Full Form: Family Planning Association of India

સ્થાપના: 1949

વિસ્તૃત કાર્યો:

Family planning services

Reproductive health awareness

(5)Non-Governmental Organizations (NGOs)

Non-Governmental Organizations involved in Health Care

Full Form

NGO = Non-Governmental Organization (બિન-સરકારી સંસ્થા)

પરિચય (Introduction)

Non-Governmental Organizations (NGOs) એ એવી સંસ્થાઓ છે, જે સરકારથી સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરે છે અને સમાજના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે. આ સંસ્થાઓ ખાસ કરીને આરોગ્ય, શિક્ષણ, પોષણ, મહિલા અને બાળક વિકાસ, ગરીબી નિવારણ જેવા ક્ષેત્રોમાં સેવા આપે છે.

NGOs નો મુખ્ય હેતુ લોકો સુધી આરોગ્ય સેવાઓ પહોંચાડવાનો, જનજાગૃતિ લાવવાનો અને સમાજના નબળા વર્ગોને સહાય કરવાનો છે.

ઉદ્દેશ્યો (Objectives)

• સમાજના નબળા વર્ગોને આરોગ્ય સેવા ઉપલબ્ધ કરાવવી

• કુપોષણ અને રોગો ઘટાડવા

• આરોગ્ય અંગે જાગૃતિ લાવવી

• સરકારના કાર્યક્રમોને સહાય કરવી.

લક્ષણો (Characteristics of NGOs)

• સરકારથી સ્વતંત્ર હોય છે

• નફા માટે કામ કરતી નથી (Non-profit)

• સમાજ સેવા મુખ્ય હેતુ

• સ્વૈચ્છિક રીતે કાર્ય કરે છે

• લોકોની ભાગીદારી વધુ હોય છે.

આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં મુખ્ય કાર્યો (Functions in Health Care)

• પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવા (Primary Health Care) પૂરી પાડવી

• માતા અને બાળક આરોગ્ય (MCH) સેવાઓ

• રસીકરણ કાર્યક્રમમાં સહાય

• કુપોષણ નિયંત્રણ કાર્યક્રમ

• HIV/AIDS, TB, Malaria અંગે જાગૃતિ

• સ્વચ્છતા અને સ્વચ્છ પાણી અંગે શિક્ષણ

• આરોગ્ય કેમ્પ અને સ્ક્રીનિંગ કાર્યક્રમ

• આપત્તિ સમયે રાહત સેવા

મહત્વપૂર્ણ NGOs ના ઉદાહરણ (Examples)

CARE

• Indian Red Cross Society

• Family Planning Association of India

• HelpAge India

• Smile Foundation

નર્સિંગ/ANMમાં મહત્વ (Role of Nurse/ANM)

• આરોગ્ય શિક્ષણ આપવું

• રસીકરણ કાર્યક્રમમાં સહભાગી બનવું

• ગામડાંમાં આરોગ્ય કેમ્પનું આયોજન

• માતા અને બાળકની સંભાળ

• કુપોષિત બાળકોની ઓળખ અને રિફરલ

• NGO સાથે સહયોગ કરીને સેવા આપવી

ફાયદા (Advantages)

• ગ્રામ્ય અને દૂરના વિસ્તારોમાં સેવા પહોંચાડે છે

• ઓછા ખર્ચે આરોગ્ય સેવા

• ઝડપી અને લવચીક સેવા

• લોકોમાં વિશ્વાસ ઉભો કરે છે

મર્યાદાઓ (Limitations)

• નાણાંકીય સ્રોત મર્યાદિત

• સરકાર પર નિર્ભરતા

• તમામ વિસ્તારોમાં ઉપલબ્ધ નથી

---

Check Your Knowledge (તમારુ જ્ઞાન ચકાસો)

1. Sub Centre (SC) માટે સામાન્ય વસ્તી આવરણ કેટલું છે?

A. 3000

B. 5000

C. 20,000

D. 30,000

2. PHC કયા સ્તર પર કાર્ય કરે છે?

A. Tertiary Level

B. Secondary Level

C. Primary Level

D. District Level

3. CHC કેટલા PHC માટે Referral Unit તરીકે કાર્ય કરે છે?

A. 2

B. 3

C. 4

D. 5

4. Back Referral નો અર્થ શું છે?

A. દર્દીને ઊંચા સ્તરે મોકલવો

B. દર્દીને ઘરે મોકલવો

C. દર્દીને પાછા નીચા સ્તરે મોકલવો

5. WHO ની સ્થાપના ક્યારે થઈ હતી?

A. 1945

B. 1946

C. 1947

D. 1948

Q.Important Long Answer Questions

1.ભારતના આરોગ્ય સેવાઓનું આયોજન (Three Tier System) વિગતે સમજાવો.

2.Referral System સમજાવો અને ANM ની ભૂમિકા વર્ણવો.