EPIDEMIOLOGY AND DISEASE CYCLE

EPIDEMIOLOGY AND DISEASE CYCLE

Introduction 

Community health nursing માં disease prevention અને health promotion માટે Epidemiology ખૂબ મહત્વપૂર્ણ discipline છે. 

Epidemiology દ્વારા community માં disease કેવી રીતે distribute થાય છે, કયા factors disease development માટે જવાબદાર છે અને disease control માટે કયા measures લેવાના તે સમજવામાં મદદ મળે છે.

Epidemiology માત્ર disease study નથી પરંતુ health related events નું scientific investigation છે. તે population level પર health problems ને સમજવા અને control કરવા માટે ઉપયોગી છે.

Public health programmes, vaccination campaigns, disease surveillance system અને outbreak investigation માટે epidemiological principles નો ઉપયોગ થાય છે.

Definition of Epidemiology 

Epidemiology શબ્દ Greek languageમાંથી આવ્યો છે.

Epi = upon

Demos = people

Logos = study

અર્થાત્ લોકોમાં થતા disease નું study.

WHO Definition

"Epidemiology is the study of distribution and determinants of health related states or events in specified populations and the application of this study to the control of health problems."

Epidemiology એટલે population માં disease અને health related conditions નું distribution અને causes study કરીને health problems control કરવાનું વિજ્ઞાન.

 Definition

Epidemiology is the study of frequency, distribution and determinants of disease in man.

Aims and Objectives of Epidemiology

Epidemiology ના મુખ્ય aims નીચે મુજબ છે:

1. To describe distribution of disease

Population માં disease કેટલો થાય છે, ક્યાં થાય છે અને ક્યારે થાય છે તે સમજવું.

Distribution study ત્રણ main factors પર આધારિત છે:

• Person

• Place

• Time

2. To identify causes and determinants

Disease development માટે જવાબદાર factors શોધવા.

આમાં biological, environmental અને social determinants નો સમાવેશ થાય છે.

3. To study natural history of disease

Disease exposure થી લઈને recovery અથવા death સુધીના process નું study.

4. To evaluate health services

Health programmes અને medical interventions effective છે કે નહીં તે assess કરવું.

5. To provide data for health planning

Health planning અને policy making માટે epidemiological data જરૂરી છે.

6. To control and prevent disease

Disease prevention strategies develop કરવામાં મદદ કરે છે.

Basic Concepts in Epidemiology

Epidemiology સમજવા માટે કેટલાક important concepts હોય છે.

1. Disease

Disease એટલે body structure અથવા function માં disturbance.

2. Health related events

Disease સિવાય disability, injury, nutritional disorders વગેરે પણ health eventsમાં આવે છે.

3. Population

Epidemiology individual patient કરતાં population group પર focus કરે છે.

4. Risk factors

Risk factor એટલે એવું condition અથવા exposure જે disease થવાની probability વધારશે.

Epidemiological Triad

 (Agent – Host – Environment Concept)

Disease development માટે three essential factors હોય છે.

• Agent

• Host

• Environment

આ ત્રણ factors વચ્ચે interaction થાય ત્યારે disease develop થાય છે.

1. Agent Factor

Agent એટલે disease cause કરનાર factor.

Agent વગર disease development શક્ય નથી.

Agents ના મુખ્ય પ્રકાર:

Biological agents

Microorganisms જેમ કે bacteria, virus, parasites વગેરે.

Chemical agents

Toxic chemicals, pollutants, pesticides, heavy metals વગેરે.

Physical agents

Heat, cold, radiation, noise, trauma વગેરે.

Nutritional agents

Deficiency અથવા excess of nutrients.

Mechanical agents

Injury અથવા trauma જેવા factors.

Agent ના properties:

• Infectivity

• Pathogenicity

• Virulence

• Invasiveness

2. Host Factor

Host એટલે organism જેમાં disease develop થાય છે.

Host factors disease susceptibility અને resistance પર અસર કરે છે.

Important host factors:

• Age

• Sex

• Genetic constitution

• Immunity level

• Nutritional status

• Occupation

• Lifestyle habits

• Psychological condition

• Host resistance અને immunity disease occurrence માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

3. Environmental Factor

Environment disease occurrence માટે favourable conditions create કરે છે.

Environment ના મુખ્ય components:

Physical environment

Climate, temperature, humidity, housing, water supply વગેરે.

Biological environment

Microorganisms, insects, animals અને plants.

Social environment

Socioeconomic status, education, culture, customs, occupation વગેરે.

Environmental sanitation અને living conditions disease spread પર મોટી અસર કરે છે.

Natural History of Disease

Natural history of disease એટલે disease development નો complete process without medical intervention.

Disease development બે main phasesમાં divide થાય છે.

(1)Pre-pathogenesis phase

(2)Pathogenesis phase

1. Pre-pathogenesis Phase

આ phase માં disease develop થયું નથી પરંતુ conditions disease development માટે favourable હોય છે.

Agent, host અને environment વચ્ચે interaction શરૂ થાય છે.

આ stage disease prevention માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ stage છે.

Primary prevention measures આ stageમાં effective હોય છે.

2. Pathogenesis Phase

આ stage માં disease process શરૂ થાય છે.

Pathogenesis phaseમાં several stages હોય છે.

Stage of subclinical disease

Disease bodyમાં develop થવાનું શરૂ થાય છે પરંતુ symptoms દેખાતા નથી.

આ stageમાં incubation period અથવા latent period હોય છે.

Stage of clinical disease

Disease signs અને symptoms દેખાવા લાગે છે.

Diagnosis અને treatment આ stageમાં શરૂ થાય છે.

Stage of outcome

• Disease outcome નીચે મુજબ હોઈ શકે:

• Complete recovery

• Partial recovery

• Disability

• Death

 Disease Cycle (Chain of Infection)

Disease transmission processને Disease cycle અથવા Chain of infection કહેવામાં આવે છે.

Disease cycleના મુખ્ય components નીચે મુજબ છે.

• Infectious agent

• Reservoir

• Portal of exit

• Mode of transmission

• Portal of entry

• Susceptible host

આ chainના કોઈપણ step break કરવામાં આવે તો disease transmission control થઈ શકે છે.

1. Infectious Agent

Disease cause કરનાર microorganism.

Agent ના characteristics disease transmission અને severity પર અસર કરે છે.

2. Reservoir

Reservoir એ place અથવા host છે જ્યાં infectious agent normally રહે છે અને multiply થાય છે.

Reservoir disease persistence માટે મહત્વપૂર્ણ છે.

Reservoir types:

• Human reservoir

• Animal reservoir

• Environmental reservoir

3. Portal of Exit

Agent bodyમાંથી બહાર નીકળવાનો route.

Common portals:

• Respiratory tract

• Gastrointestinal tract

• Skin lesions

• Blood

• Genitourinary tract

Mode of Transmission

Agent એક host થી બીજા host સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે તે transmission કહેવાય.

Transmission બે મુખ્ય પ્રકારનું હોય છે.

(1)Direct transmission

Agent સીધો person to person spread થાય છે.

(2)Indirect transmission

Agent intermediate vehicle અથવા vector દ્વારા spread થાય છે.

Transmission routesમાં air, water, food, vectors અને contaminated objectsનો સમાવેશ થાય છે.

5. Portal of Entry

Agent bodyમાં પ્રવેશ કરતો route portal of entry કહેવાય.

Portal of entry ઘણીવાર portal of exit સાથે સમાન હોય છે.

6. Susceptible Host

Disease develop કરવા માટે host susceptible હોવો જોઈએ.

Host susceptibility immunity, nutrition, age અને general health condition પર આધારિત હોય છે.

Uses of Epidemiology

Epidemiology public health અને community health nursingમાં મહત્વપૂર્ણ role ભજવે છે.

Main uses નીચે મુજબ છે:

1. Study of disease trends

Disease incidence અને prevalence patterns સમજવામાં મદદ કરે છે.

2. Identification of risk factors

Disease development માટે જવાબદાર determinants શોધવામાં મદદ કરે છે.

3. Planning health services

Health care resourcesનું proper distribution અને planning કરવામાં મદદ કરે છે.

4. Evaluation of health programmes

National health programmesની effectiveness assess કરવામાં મદદ કરે છે.

5. Disease prevention and control

Preventive strategies develop કરવામાં epidemiological data ઉપયોગી છે.

Role of Nurse in Epidemiology

Community health nurse epidemiological activitiesમાં મહત્વપૂર્ણ role ભજવે છે.

1. Health assessment

Community health problems identify કરવા માટે data collection કરવું.

2. Disease surveillance

Disease occurrence monitor કરવું અને report કરવું.

3. Early detection of disease

Screening અને early diagnosis દ્વારા disease identify કરવું.

4. Health education

Community લોકોને disease prevention વિશે શિક્ષિત કરવું.

5. Participation in health programmes

National health programmesના implementationમાં સહભાગી થવું.

6. Prevention and control measures

Sanitation, immunization અને health promotion activities promote કરવી.