Sociology- Definition,Scope,Nature, Characteristics,Imp...

Introduction (પરિચય)

Sociology એ human society, social life, social relationships અને social behaviour નો scientific અને systematic study છે. Sociology society માં લોકો કેવી રીતે રહે છે, interact કરે છે, cooperate કરે છે અને social rules અનુસાર behave કરે છે તેનો study કરે છે.

“Society” એટલે individuals નો organised group જે shared culture, values, traditions, norms અને institutions દ્વારા connected હોય છે. Sociology આ social structure અને social system કેવી રીતે develop થાય છે અને maintain થાય છે તેનો analysis કરે છે.

Sociology mainly focus on:

• Social interaction

• Social organization

• Social institutions

• Social structure

• Social processes

• Social control

• Social change

Sociology society માં individual અને group behaviour બંને ને study કરે છે. Society માં different groups, communities અને institutions exist કરે છે જે individuals ના life pattern, thinking pattern અને behaviour ને influence કરે છે.

Health care field માં sociology નું knowledge important છે કારણ કે health, illness, health behaviour, health practices અને health beliefs social environment અને culture થી influenced હોય છે. Society ના social factors understanding health services planning અને implementation માટે helpful બને છે.

Definition of Sociology (સમાજશાસ્ત્રની વ્યાખ્યા)

Sociology શબ્દ Latin word “Socius” (companion or association) અને Greek word “Logos” (study or science) થી derived થયો છે. એટલે sociology નો literal meaning થાય છે science of society.

√ Auguste Comte (Father of Sociology) મુજબ

“Sociology is the science of social phenomena subject to natural and invariable laws.”

અર્થાત sociology society માં થતા social events અને relationships ને scientific principles દ્વારા study કરે છે.

√ MacIver and Page મુજબ

“Sociology is the study of social relationships.”

આ definition મુજબ sociology mainly people વચ્ચેના social relations અને interactions નો study કરે છે.

√Max Weber મુજબ

“Sociology is the science which attempts interpretative understanding of social action.”

આ definition sociology ને human actions અને behaviour સમજવા માટે interpretative science તરીકે explain કરે છે.

Gillin and Gillin મુજબ

“Sociology is the study of interaction arising from association of living beings.”

Scope of Sociology (સમાજશાસ્ત્રનો વ્યાપ)

Scope એટલે sociology કયા કયા fields, subjects અને social aspects નો study કરે છે. Sociology નો scope ખૂબ wide, comprehensive અને multidimensional છે.

1. Study of Social Relationships

Sociology society માં individuals અને groups વચ્ચે establish થતી relationships નો study કરે છે. Social relationships society ના basic structure બનાવે છે.

Social relationships family life, occupational life, political life અને community life માં develop થાય છે. Sociology relationships ના patterns, types અને functions ને study કરે છે.

2. Study of Social Institutions

Social institutions society ના organised systems છે જે social needs fulfill કરવા માટે develop થાય છે.

Important social institutions include:

• Family

• Marriage

• Religion

• Education

• Economy

• Government

• Health system

• Sociology આ institutions ની structure, functions અને role society development માં study કરે છે.

3. Study of Social Groups

Society different groups થી બનેલી છે. Sociology groups ની formation, structure, interaction patterns અને group behaviour નો study કરે છે.

Social groups individuals ને identity, security અને belongingness આપે છે. Sociology group dynamics અને group organization નો analysis કરે છે.

4. Study of Social Processes

Social processes એ society માં individuals અને groups વચ્ચે થતા interactions ના patterns છે.

Important social processes include:

• Cooperation

• Competition

• Conflict

• Accommodation

• Assimilation

આ processes society માં social relationships establish અને maintain કરવામાં important role play કરે છે.

5. Study of Culture

Culture society ના beliefs, customs, traditions, norms, values અને practices નો total pattern છે.

Sociology culture ના components, cultural transmission, cultural change અને cultural influence on behaviour નો study કરે છે.

Culture social life નો essential part છે અને society ના development અને continuity માં important role play કરે છે.

6. Study of Social Problems

Sociology society માં existing social problems નો study કરે છે. Social problems society ના stability અને development ને affect કરે છે.

Social problems society ના structure, economy, culture અને social system સાથે closely related હોય છે. Sociology આ problems ના causes, effects અને possible solutions નો analysis કરે છે.

7. Study of Social Change

Society dynamic છે અને continuously change થતી રહે છે. Sociology social change ના causes, process અને impact નો study કરે છે.

Social change modernization, industrialization, urbanization, education અને technological development ના કારણે occur થાય છે.

Social change society ના institutions, values, behaviour અને life style ને influence કરે છે.

Nature of Sociology (સમાજશાસ્ત્રનું સ્વરૂપ)

Nature sociology ના fundamental characteristics અને scientific nature ને explain કરે છે.

1. Sociology is a Social Science

Sociology society અને human behaviour નો systematic study કરે છે. It deals with social relationships, social institutions અને social structures.

2. Sociology is a Pure Science

Sociology knowledge development માટે study કરે છે. તેનો primary objective social facts અને social laws સમજવો છે.

3. Sociology is an Abstract Science

Sociology physical objects નહિ પરંતુ relationships, values, norms, attitudes અને social interactions જેવા abstract concepts નો study કરે છે.

4. Sociology is a Generalizing Science

Sociology individual cases નહિ પરંતુ society માં observed general patterns અને principles નો study કરે છે.

5. Sociology is Both Rational and Empirical

Sociology logical reasoning અને empirical observation બંને methods use કરીને social facts study કરે છે.

6. Sociology is Both Theoretical and Practical

Sociology social theories develop કરે છે અને society ના real life situations સમજવામાં useful બને છે.

Characteristics of Sociology (સમાજશાસ્ત્રની વિશેષતાઓ)

1. Sociology Studies Human Society

Sociology human society ના structure, organization અને functions નો study કરે છે.

Example: Rural society અને urban society ના lifestyle અને health behaviour અલગ હોય છે.

2. Sociology Studies Social Relationships

Sociology individuals વચ્ચેના relationships અને interactions ને study કરે છે.

Example: Nurse-patient relationship treatment cooperation improve કરે છે.

3. Sociology is Scientific in Nature

Sociology observation, data collection, research methods અને analysis દ્વારા social facts study કરે છે.

Example: Community survey દ્વારા health behaviour pattern identify કરી શકાય છે.

4. Sociology Studies Social Behaviour

Sociology human behaviour society ના norms, values અને traditions થી કેવી રીતે influenced થાય છે તેનો study કરે છે.

Example: Dietary habits culture અને tradition પ્રમાણે vary કરે છે.

5. Sociology Studies Social Problems

Sociology society માં existing problems અને their impact on human life study કરે છે.

Example: Poverty health status અને nutrition level ને affect કરે છે.

6. Sociology Studies Social Change

Sociology society માં થતા changes અને development patterns નો study કરે છે.

Example: Urbanization lifestyle diseases increase કરવામાં role play કરે છે.

Importance of Sociology in Nursing

1. Understanding Patient as a Social Being

Patient માત્ર biological organism નથી પરંતુ society નો member પણ છે. Sociology nurse ને patient ના social background, lifestyle, habits અને behaviour patterns સમજવામાં મદદ કરે છે.

2. Understanding Cultural Beliefs and Practices

Different communities અને societies માં health, disease, diet, pregnancy, birth અને death સંબંધિત different cultural beliefs અને traditions હોય છે. Sociology nurse ને આ beliefs સમજવામાં મદદ કરે છે જેથી care culturally acceptable બને.

3. Improvement of Nurse–Patient Relationship

Sociology knowledge nurse ને effective communication, empathy અને understanding develop કરવામાં help કરે છે. Social factors understanding nurse-patient relationship ને strong બનાવે છે.

4. Understanding Family Structure

Family society ની basic social institution છે. Patient care માં family members નો important role હોય છે. Sociology nurse ને family structure, family roles અને family responsibilities સમજવામાં મદદ કરે છે.

5. Understanding Community Health Problems

Sociology community માં existing social problems, environmental conditions અને social inequalities identify કરવામાં મદદ કરે છે. આ knowledge community health nursing practice માટે essential છે.

6. Planning Effective Health Education

Health education programmes successful બનાવવા માટે society ના beliefs, customs, literacy level અને cultural practices સમજવું જરૂરી છે. Sociology nurse ને health education strategies plan કરવામાં help કરે છે.

7. Understanding Social Determinants of Health

Health માત્ર biological factors થી determine થતી નથી પરંતુ income, education, occupation, housing, sanitation અને social environment જેવા social determinants પણ health status ને influence કરે છે.

8. Promoting Holistic Nursing Care

Nursing care holistic હોવી જોઈએ એટલે patient ના physical, psychological, social અને cultural aspects consider કરવા જરૂરી છે. Sociology knowledge nurse ને holistic care provide કરવામાં મદદ કરે છે.

9. Effective Community Health Nursing

Community health nursing માં nurse society ના groups, communities અને populations સાથે work કરે છે. Sociology knowledge community dynamics, social structure અને social interaction સમજવામાં મદદ કરે છે.

10. Implementation of National Health Programs

Government health programmes implement કરતી વખતે social factors important role play કરે છે. Sociology knowledge nurse ને community participation, awareness creation અને programme acceptance improve કરવામાં મદદ કરે છે.

11. Understanding Social Change and Health Behaviour

Society માં થતા changes જેમ કે urbanization, industrialization, modernization અને technological development lifestyle અને health behaviour ને influence કરે છે. Sociology આ changes સમજવામાં મદદ કરે છે.

12. Development of Professional Attitude

Sociology knowledge nurse માં social responsibility, ethical behaviour અને professional attitude develop કરવામાં મદદ કરે છે. Nurse society માટે responsible health worker તરીકે develop થાય છે.